معرفی کتاب

در کتاب حاضر نیایشهای پیامبر اسلام برای اولین در مجموعه‌ای با پژوهش و گزینش دکتر محمود مهدوی دامغانی از چهره‌های نادر مسلط به منابع اسلامی و با ترجمه کمال الدین غراب و با مقدمه و ویرایش دکتر دامغانی گردآوری و ترجمه شده است. جاي خالي چنين مجموعه‌اي، به‌صورت مجزا، در كنار آثار بنيادين اين آيين (قرآن، كتب حديث، نهج‌البلاغه، و صحيفه‌ي سجاديه) به‌درستي احساس مي‌شد.

در فرهنگ شیعه، ادعیه اسلامی غالبا از ائمه علیهم السلام نقل شده است گردآوری ادعیه‌ای که از وجود مبارک حضرت رسول(ص) روایت شده باشد آنهم در یک مجموعه مستقل از جهات مختلف دارای اهمیت است و این مجموعه شامل بیش از 150 قطعه دعاست که از منابع معتبر شیعه وسنی استخراج شده است و هیچیک ازدعاهای استخراج شده به جز چند مورد در منابع عمومی مورد استفاده مردم مثل مفاتیح الجنان وغیره منتشر نشده است، همچنین به جز جوشن کبیر که نیایشی طولانی است بقیه دعاها کوتاه وخیلی کوتاه از یک سطر تا یک صفحه میباشند.

کمال الدین غراب، مترجم این کتاب نکته بارز و برجسته این نیایشها را ترسیم و توصیف دقیق و ریزنگارانه از سیمای مخاطب آنها، یعنی خداوند بلند مرتبه می داند و معتقد است: خواننده در این نیایشها هر بار با جلوه ای از سیمای خدا و فعل او آشنا می شود و با معرفتی که از خدا در نگاه بزرگترین پیام آورش، برای خواننده خود نقش می زند او را در آرامشی لطیف و نوازشگر فرو می برد.

او نیایش های پیامبر را از دو جهت با اهمیت می داند ، یکی اینکه متعلق به بنیان گذار آیین اسلام است و از اینرو مستقیم ترین و بی آلایش ترین معرفت را از موضوعات وابسته که گوهر آنها اساسی ترین موضوعات دینی می باشد  و دیگر اینکه سبک بیان آنها به صورت دعا و نیایش است که به این معرفت رنگ بی رنگی و خلوص و پاکی می بخشد و آدمی را وامی دارد با نشاندن خود در موقعیت گوینده نخستین آنها، از درون به این معرفت بنگرد و نزدیک شود.

نيايش‌هاي پيامبر(ص) گاه درميان مجموعه‌‌هاي رسمي حاوي سنت ايشان(ص)، نظير كتب اربعه‌ي شيعه و صحاح سته اهل سنّت، آمده است. اما بيشتر آنها را در منابعي مي‌توان يافت كه اگرچه از حيث قدمت و اهميت، برخي همسنگ اين كتب، و گاه قديمي‌تر، شمرده مي‌شوند؛ اما مقاصد ديگري در تأليف آنها بوده است؛ مقاصد تاريخ‌نگارانه، اديبانه، تربيت‌مدارانه و غيره.
 

سئوالی که در اینجا وجود دارد این است که شخصیتی مانند پیامبر(ص) كه آمرزش خداوندي براي ايشان به‌صراحت در قرآن مجيد تضمين شده است و تصور مي‌شود مانند دیگر پیامبران اولوالعزم به‌ظاهر از دعا و تضرع و زاري به درگاه خداوند متعال بي‌نيازند، چرا بيش ‌از ديگران دست تضرع به درگه حق دراز مي‌كنند؟ دکتر محمود مهدوی دامغانی در این باره از کتاب‌های کلام مثال می‌آورد: «در کتاب شمائل‌النبی ترمذی نقل شده که «عبدالله‌بن ‌شخير گفته است به‌حضور پيامبر(ص) رفتم، درحال نمازگزاردن بود، آواي گريستن حضرتش همچون آواي جوشيدن ديگ بر سر آتش بود». مگر براي عاشقي در مرتبه شناختي كه پيامبر مكرم(ص) از معشوق داشته است ممكن بوده كه سوزوگداز را پوشيده بدارد؟ و در همین کتاب آمده است که «پيامبر(ص) چندان نماز مستحبي شبانه گزارد كه پاهايش آماس كرد، به حضرتش گفته شد با آنكه خداوند متعال همه لغزش‌هاي گذشته و آينده‌ات را بخشيده است، لازم‌است اين‌گونه به‌خود رنج دهي؟ فرمود آيا دربرابر اين احسان خدا، بنده سپاسگزاري نباشم.» و اين روايت با چند سلسله سند و از گفته‌ي گروهي از ياران پيامبر(ص) نقل شده و به اصطلاح درحد تواتر است.

به اعتقاد این استاد علوم اسلامی، از لوازم ملكه عصمت، بيم فراوان از پروردگار است و ناله‌ها و زاري‌هاي موجود در دعاهاي نبي مكرم و امامان معصوم و پيامبران معظم، نشاني از اين حالت خوش است و نبايد از گريه‌هاي اين بزرگواران در دل‌ شب ها شگفت‌زده شد. دکتر مهدوی دامغانی می افزاید: «شمار آيه‌هاي قرآن مجيد كه مربوط به دعا و نيايش و عرض نياز به پيشگاه پروردگار است چيزي نزديك به سيصد آيه است؛ يعني نزديك به يك‌بيستم مجموعه‌ي آيات قرآني كه به‌راستي درخور بررسي است و با كمال اندوه، مانند بسياري از ديگر آموزه‌هاي قرآني به بوته فراموشي سپرده شده است. پروردگار مهربان، پذيرش دعا و برآوردن نياز دعاكنندگان را در چند آيه ضمانت فرموده است، كه شايد بهترين آنها آيه يكصدوهشتادوششم سوره بقره باشد، كه خداوند به پيامبر بزرگوار فرموده است: «و هرگاه بندگانم درباره من از تو مي‌پرسند، هان ! كه من سخت نزديك هستم و نياز خواهنده را هرگاه مرا فرامي‌خواند برآورده مي‌سازم»

علاوه بر این دکتر مهدوی دامغانی بر این نظر است که با توجه به مضمون اخلاقی بسیاری از نیایشها، پیامبر گرامی اسلام سعی در آموزش پیروانش داشته‌است. به گفته وی: «در نيايش‌هاي پيامبر مكرم، نكته‌هايي ديده مي‌شود كه سخت آموزنده است و بايد عموم مردم به‌ويژه زمام‌داران جامعه، آن‌ها را همواره درنظر داشته باشند. چنان‌كه به‌فرموده‌ پيامبر اكرم(ص): «از ستم‌كردن و ستم‌پذيري و گمراه‌كردن خلق خدا و گمراه‌شدن به وسيله ديگران به خدا پناه ببرند. ». لطفاً بنگريد كه حضرت ختمي مرتبت در محراب عبادت و خلوت نيايش و دعا چگونه از آنچه گفته شد به خداوند متعال پناه مي‌برد و به پيشگاه حضرت حق، با زاري و لابه عرضه مي‌دارد كه: «پروردگارا ! همانا كه من به‌تو پناه مي‌برم از اينكه كسي را گمراه سازم يا خود گمراه شوم، و كسي را زبون سازم يا به زبوني افتم، يا بر كسي ستم روا دارم يا بر من ستم روا داشته شود …»و احتمال اين نكته هم هست كه منظور از اين همه زاري به پيشگاه خداوند، آموزش‌دادن به خلق باشد.»

به عقیده مترجم کتاب علت اینکه تا کنون عالمان شیعی به جمع آوری این آموزه‌های بی‌واسطه پیامبر اکرم نپرداخته‌اند، این است که بازتاب نيايش‌هاي پيامبر(ص) را مي‌توان در نيايش‌هاي ائمه شيعه(ع)، بويژه نيايش‌هاي امام علي(ع)، امام حسين(ع) و امام علي‌بن‌الحسين(ع)، جست. و شايد بتوان گفت، علت اينكه تاكنون نيايش‌هاي پيامبر(ص)، جز تعدادي معروف، به‌طور مستقل، مورد توجه قرار نگرفته‌اند، در نزد شيعيان، نقل ضمني و مضموني آنها در نيايش‌هاي ائمه(ع)، بوده است؛ كه از نظر حجم و اشارات تاريخي و تفسيري، در زمان‌هاي بعد، نياز بيشتري به بازخواني و روايت آنها احساس مي‌شده است.

شايد اگر اين نيايش‌ها، از ابتدا در مجلدها يا فصل‌هاي مستقل و جداگانه‌اي مي‌آمدند، امروزه از جايگاه شايسته‌تري برخوردار بودند. به‌هرصورت، جداسازي آنها، از ميان ساير بخش‌هاي سنت نبوي، بحث درايت‌الحديثي پيرامون آنها، تدبر علمي بر روي مضامين آنها، از حيث معرفت مستقيمي كه از نگاه بنيانگذار اين آيين، در حوزه‌هاي خداشناسي، انسان‌شناسي و هستي‌شناسي، مي‌بخشند، كاري بايسته و ضروري مي‌نمايد.

درباره مولف/مترجم
 

كمال الدين غراب در سال 1335 در شهر مشهد متولد شد . او در سه حوزه تحقيقات اجتماعي ، قرآن پژوهي و نمايشنامه نويسي آثاری  منتشر نموده است. در حوزه تحقيقات اجتماعي به كتاب  بلوچستان يادگار مطرود قرون و  از ساريگا تا سرخس  و  نهبندان نگين كوير? و ? نگاهي به اوضاع اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي كهكيلويه مي توان اشاره كرد. از ديگر كارهاي او كتابهاي  آموزه هاي فردي و اجتماعي از دوران نوجواني و جواني پيشوايان دين است. همچنين او كتاب مباهله پيامبر با مسيحيان نجران- اثر لويي ماسينيون - را از عربي به فارسي برگردانده و شرحي بر مشكلات آن افزوده است. در حوزه قرآن پژوهي نيز کاری  را در دست اجرا داردكه هدف آن ترجمه ويژه‏اي از قرآن مي باشد. ترجمه اي كه پيوستگي واژگاني و محتوايي در آن كاملا مشهود است. نخستين نمايشنامه او در سال 1358 با عنوان ? بربلند ايمان ، سلمان ? به چاپ رسيد. همان سال نمايشنامه اي ديگر تحت عنوان حج- ابراهيم را در تهران و مشهد بر روي صحنه برد . در سال 1360 نمايشنامه  خلقت يك تراتژدي را چاپ كرد و نمايشنامه  دشت خون  را  نوشت كه درتهران اجرا شد. آخرين نمايشنامه های  او ، درد بودن و سرو سرنوشت است كه به ترتیب در پاییز 1382 و سال 84 و 85 در تالار فردوسی مجتمع شریعتی جهاد دانشگاهی مشهد بر روي صحنه رفته است.
 

استاد محمود مهدوی دامغانی  فرزند مرحوم آیت اله محمدکاظم مهدوی دامغانی سال 1315 در مشهد به دنیا آمد. به رسم آن روزگار از سن 5 تا 7 سالگی در محضر بانوی دین باور معصومه حدیدی عرب به آموختن قرآن و صد کلمه امام علی(ع)  پرداخت. سال 1353 و پس از اتمام تحصیلات متوسطه به تهران رفت و لیسانس ادبیات فارسی را از دانشگاه تهران دریافت کرد و تا سال 1346 با موفقیت دوره های کارشناسی ارشد و دکتری خود را در همین دانشگاه گذرانید و پس از مراجعت به مشهد تا 1361 به عنوان استادیار و دانشیار در دانشکده های الهیات، ادبیات و علوم دانشگاه فردوسی مشهد به تدریس و نگارش مقالات دینی وادبی در مجله های مکتب اسلام، آستان قدس رضوی، الهیات و معارف اسلامی و یادنامه های بزرگانی چون بیهقی، پرداخت و سرانجام در آبان 1361، بازنشسته شد.

وی از آن زمان با جدیت کار پژوهش و ترجمه را آغاز کرد و تا کنون افزون بر 18 هزار صفحه متون کهن زبان و ادبیات عرب را ترجمه کرده است و در سال 1385برای ترجمه مغازی واقدی جایزه کتاب سال را دریافت داشته اند. برخی از آثار او عبارتند از:

- ترجمه دو جلدی مغازی محمدبن واقدی با نام تاریخ جنگ های پیامبر اسلام(ص)

- ترجمه دو جلد از کتاب دلائل النبوه محدث بزرگ احمدبن حسین بیهقی

- ترجمه 10 جلد از کتاب نهایه الارب فی فنون الادب(بخش سیره و تاریخ اسلام تا آغاز حکومت عباسی)

- ترجمه اخبار الاطوال ابوحنیفه دینوری

- ترجمه کتاب الجمل شیخ مفید با نام نبرد جمل

- ترجمه کتاب روضه الواعضین اثر فتال نیشابوری

- ترجمه کتاب شمائل النبی اثر ابوعیسی ترمذی

- ترجمه کتاب المعیار و الموازنه اثر ابوجعفر اسکافی

- ترجمه مباحث اجتماعی و تاریخی شرح ابن ابی الحدید بر نهج البلاغه در 8 جلد

- ترجمه کتاب اخبار مکه ابوالوالید ازرقی

- ترجمه کتاب الوثاق گردآوری دانشمند پاکستانی

- ترجمه کتاب التوابین مقدسی با نام توبه کنندگان

- ترجمه کتاب طبقات محمدبن سعد بن منبع در 8 جلد

- ترجمه کتاب مقتل علی ابن ابی طالب

- ترجمه کتاب الغدیر شیخ محمدرضا فرج الله

مصاحبه با کمال الدین غراب

درباره کتاب نظر بدهید

ارسال پستی کتاب

برگشت

دریافت اطلاعاتی از تازه های کتاب