|
دکتر جمال جوانمردی
عضو هیئت علمی بخش علوم باغبانی
دانشکده کشاورزی، دانشگاه شیراز
امروزه صنعت تولید نشاي سبزیها و گیاهان زینتی بهعنوان صنعتی اشتغالزا،
پُردرآمد و کاربردی در جهان مطرح است. پیشرفتهای شگرفی که در زمینههای
مختلف تولید نشاء در سراسر جهان دیده میشود، باعث شده است که شرکتهای
تولیدی بزرگ، این بخش از تولید را بهطور تخصصی دنبال کنند. امروزه کمتر
کشاورزی در سطح وسیع و تجاری، خود اقدام به تولید نشاء مینماید. اما با
این وجود، در کشور ما هنوز کشاورزان یا با اختصاص زمین کوچکی برای این کار،
خود اقدام به تولید نشاء میکنند، یا نشاهای موردنیاز خود را از بازار
تهیه مینمایند. در هر دو صورت، از آنجا که نشاها فقط بهصورت پاشیدن
بسیار متراکم بذر در زمین تهیه شدهاند، مشکلاتی از نظر کشیدگی نشاء، تولید
نشاهای آبکی با ساقه و برگ نازک، نشاهایی که کمبود شدید مواد غذایی را نشان
میدهند، نشاهایی که به گل رفتهاند و در نهایت، نشاهایی که بهخوبی عمل
مقاومسازی در آنها صورت نگرفته است، تولید میشوند. نشاهای سبزی موجود در
بازار ایران (که عمدتاً شامل نشاهای گوجهفرنگی، فلفل و بادمجان میشود)،
اغلب بهصورت وزنی، با ریشه عریان و به وضع بسیار نامطلوبی عرضه میشوند.
نگارنده بارها در شهرهای مختلف مشاهده کرده است که تلی از نشاهای مختلف در
مقابل فروشگاههای بذر و سم در برابر نور خورشید و بدون هیچگونه پوششی روی
آنها و بهویژه روی ریشهها، جهت عرضه قرار داده شدهاند. بالطبع، عدم
گیرایی و استقرار نشاها در مزرعه، حساسیت به سرمازدگی و یخبندان، نیاز به
خرید بیش از اندازه موردنیاز یا خرید مجدد نشاء جهت واکاری، زودرس نبودن
محصول تولیدی، کاهش عملکرد و ... دور از انتظار نخواهد بود.
از آنجا که تاکنون در ایران هیچ منبع علمی و کاربردی که کلیه جنبههای عملی
و فیزیولوژیکی تولید نشاء را بهطور یکجا بررسی کند، به چاپ نرسیده و تنها
بخش بسیار مختصری، حداکثر در حد چند صفحه از کتب باغبانی، سبزیکاری و یا
گلکاری به این مقوله پرداختهاند، بر آن شدم که با توجه به تجربیات عملی
خود طی دوره فوق دکتری در آمریکا و همچنین چند سال تدریس و پژوهش در
دانشگاه شیراز، اقدام به تهیه مرجعی نمایم که تا حد امکان کلیه جنبههای
عملی و فیزیولوژیکی تولید نشاء را در بر گیرد. مطالب کتاب حاضر بهنحوی
تهیه و به رشته تحریر در آمده است که کلیه مراحل تولید نشاء را از
ابتداییترین مراحل یعنی از کاشت بذر تا مرحله انتقال به مزرعه و استقرار
در آن را مورد بررسی قرار داده است. علاوه بر جنبههای کاربردی و عملی این
کتاب در سطح وسیع تجاری که مناسب تولیدکنندگان نشاء خواهد بود، بهدلیل
بررسی جنبههای فیزیولوژیکی مربوط به هر مبحث، میتواند بهعنوان منبعی
درسی برای دانشجویان کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری باغبانی گرایش
سبزیکاری (و گیاهان زینتی) مورد استفاده قرار گیرد.
این کتاب مشتمل بر 9 فصل است که در آن به کلیه مباحث مهم کاربردی و
فیزیولوژیکی تولید نشاي سبزیها پرداخته شده است. فصل 1 که مقدمهای بر
تولید و پرورش نشاء است به تعاریف، اهمیت و محاسن (و معایب احتمالی) تولید
محصولات از طریق نشاء و نشاکاری میپردازد. فصل 2 مربوط به ساختارهای مورد
استفاده در تولید نشاء، ظروف و بسترهای کاشت است. در فصل 3 به مسائل مربوط
به آب، آبیاری و تغذیه نشاها پرداخته شده است. فصل 4 که به معرفی سیستمهای
مختلف تولید نشاء پرداخته است، تولیدکنندگان را با نحوه پیادهکردن این
سیستمها و با توجه به امکانات موجود، آشنا میسازد. در فصل 5 که جنبههای
فیزیولوژیکی مراحل مختلف تولید نشاء مورد بحث است، به دلایل علمی نهفته در
پس تکتک فرآیندهای عملیاتی تولید نشاء اشاره مینماید و بیان میدارد که
هر تیمار چگونه میتواند بر نحوه عملکرد نشاء تأثیرگذار باشد. فصل 6 یکی از
مهمترین فصول این کتاب است که به روشهای کنترل ارتفاع نشاء میپردازد. در
این فصل به چگونگی رفع مشکلات عدیده ناشی از ارتفاع بیش از حد نشاها (که
اثرات نامطلوبی بر استقرار، گیرایی و عملکرد نهایی گیاه دارد و به جرأت
میتوان گفت که کلیه نشاهای تولیدی در ایران چنین مشکلاتی دارند) پرداخته
شده است. فصل 7 مدیریت بیماریها، آفات و علفهای هرز در تولید نشاء را
مورد بحث قرار داده است. فصل 8 نیز یکی دیگر از فصول مهم این کتاب است که
مربوط به مقاومسازی نشاها و مسائل پس از برداشت آنها میشود؛ مسائلی که
کمتر کشاورزی در ایران به آنها توجه میکند و بالطبع مشکلات و ضررهای
بسیاری را در پیش روی خود میبینند. فصل 9 که آخرین فصل این کتاب است، به
انتقال نشاء به مزرعه یا گلخانه و تیمارهای تأثیرگذار قبل و پس از انتقال
بر عملکرد گیاه میپردازد.
از پیشگفتار کتاب
اطلاعات بیشتر
| 
