|
تاليف:
دكتر محمد كافي، اعظم برزوئي، معصومه صالحي، علي كمندي، علي معصومي، جعفر
نباتي
دکتر محمد کافی در گفتگو با انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد پرداختن به
بحث تنشهای محیطی را از مهمترین موضوعات مورد ابتلای دانش کشاورزی در ایران
میداند و انگیزه خود را از نگارش کتابی در این حوزه، تنشهای حاد محیطی در
ایران و لزوم مطالعه آنها برای کاستن از اثراتشان عنوان میکند. او میگوید:
"کشاورزی در کشور ما عموما تحت تنشهای محیطی قرار دارد. 90 درصد خاک
کشورمان خشک است و تحت تنش خشکی قرار دارد. به این مقدار 23 میلیون هکتار
خاک شور از 165 میلیون هاکتار خاک کشور را باید اضافه کرد. علاوه بر این
کشور ما کشور اکستریمهاست. به این معنا که تفاوت دمای سردترین و
گرمترین نقطه کشور 100 درجه است. (از منفی 40 تا مثبت60) همچنین بادهای
موسمی با سرعتی تا 120 کیلومتر در ساعت، تنش های مکانیکی به وجود می آورد.
به همه آینها تنش آلاینده ها و بحث کمبود عناصر غذایی و تعادل کودی را نیز
باید افزود. تمام این شرایط، لزوم تحقیق درباره فیزیولوژی تنشهای محیطی را
آشکار میکند. در واقع اختلاف عملکرد بین کشاورزی تحت تنش و کشاورزی در
شرایط نرمال را نمی شود پر کرد اما میتوان این گپ را به حداقل رسانید."
از پیشگفتار کتاب
تنشهاي محيطي (شوري، خشكي، گرما، سرما، باد، آلايندههاي محيطي، تشعشع،
غرقاب، كمبود عناصر غذايي، عناصر سنگين و عوامل تنشزاي زنده) مهمترين
عوامل كاهش دهنده عملكرد محصولات كشاورزي در سطح جهان هستند. در محيط فاقد
تنشهاي محيطي، عملكردهاي واقعي بايد برابر با عملكردهاي ركورد گياهان
ميبود؛ درحاليكه در بسياري از گياهان زراعي متوسط عملكرد واقعي گياهان
كمتر از 20-10 درصد عملكرد ركورد آنان است. تنشهاي غيرزنده، عوامل مهم
كاهش عملكرد محصولات زراعي در سطح جهاني ميباشند.
در نقاط خاصي از كره زمين به دليل موقعيت خاص جغرافيايي، عوامل تنشزا در
توليد محصولات كشاورزي تأثير منفي بيشتري دارند و كشاورزي در آن مناطق با
تحمل هزينة بيشتر و بازده كمتر صورت ميگيرد. ايران يكي از اين كشورهاست كه
در اكثر نقاط آن تنشهاي مهم غيرزنده نظير خشكي، شوري، دما، باد و تنشهاي
زنده شامل قارچها، باكتريها، ويروسها و حشرات موجب كاهش عملكرد،
ازبينرفتن حاصلخيزي خاك و در مواردي عدم امكان تداوم كشاورزي گرديده است.
تنشهاي شوري، خشكي، گرما و سرما از گذشتههاي دور موردتوجه كشاورزان
ايراني بوده است و در ادبيات نيز استعاراتي با كمك آنها تصوير شده است
(زمين شوره، سنبل بر نيارد) و توسط كشاورزان تمهيداتي نيز براي مقابله با
اين تنشها انديشيده شده كه در نوع خود و در زمان و مكان موجود بسيار مؤثر
بودهاند. ولي امروزه با توجه به ابداع روشهاي جديد در اصلاح نباتات و
ژنتيك، همچنين پيشرفت علوم فيزيولوژي، بيوشيمي، فناوري زيستي و نيز ساخت
ادوات و تجهيزات مدرن براي زهكشي و اصلاح خاك و آبشويي، بايد اين پيشرفتها
را درجهت كاهش اثرات منفي تنشهاي محيطي بهكار برد.
برخلاف خسارات سنگيني كه هرساله بر اثر تنشهاي محيطي خصوصاً خشكي، گرما،
سرما، باد و شوري متوجه توليدات كشاورزي كشور ميشود، سابقه تحقيقات
درزمينه درك سازوكارهاي حاكم بر رفتار گياهان در تنشهاي محيطي مختلف و
سازوكارهاي تحمل گياهان در برابر اين تنشها طولاني نيست. در دهه گذشته
بسياري از پژوهشگران و دانشجويان خصوصاً دانشجويان تحصيلات تكميلي،
برنامهريزان و كارشناسان دستاندركار ترويج و بيمه محصولات كشاورزي علاقه
فراواني به درك سازوكارهاي فيزيولوژيكي پاسخ گياهان در تنشهاي محيطي از
خود نشان داده و در حال حاضر نيز در بسياري از دانشكدههاي كشاورزي كشور
طرحهاي پژوهشي و پاياننامه تحصيلات تكميلي در جنبههاي مختلف تنشهاي
محيطي و گياهان مختلف در حال اجرا ميباشد. همچنين در چند دهه اخير شاهد
توسعه چشمگير دورههاي تحصيلات تكميلي در دانشكدههاي كشاورزي در مقاطع
كارشناسي ارشد و دكتري در زراعت، اصلاح نباتات و بيوتكنولوژي و فيزيولوژي
گياهي بودهايم كه تقريباً در تمامي مقاطع تحصيلي مذكور درس يا دروسي
درمورد اثر تنشهاي محيطي بر رشد گياهان، اصلاح براي تنشهاي محيطي يا
فيزيولوژي تنشهاي محيطي در گياهان ارائه ميگردد. حتي در برنامه جديد
كارشناسي زراعت بسياري از دانشگاهها درس”زراعت در شرايط تنشهاي محيطي“
گنجانده شده است.
برخلاف گسترش آموزش عالي، منابع علمي روزآمد و مناسب در كشور درزمينه
تنشهاي محيطي، بهخصوص در چند سال اخير، كمتر چاپ شده است. منابع موجود
خارجي نيز ضمن ارزشمندبودن هميشه منطبق باشرايط و نيازمنديهاي موجود در
كشور نميباشد. از طرفي با توجه به پيشرفتهاي ارزشمند علمي در كشور فقط
ترجمه كتب خارجي كافي نيست.
دلايل فوق و سابقه بيش از ده سال تدريس دروس فيزيولوژي تنشهاي محيطي، اثر
تنشهاي محيطي بر رشد گياهان و زراعت در شرايط تنشهاي محيطي، اينجانب و
پنج نفر از همكارانم را برآن داشت كه اقدام به تهيه اين كتاب نماييم. هرچند
مدعي نيستيم كه اينكتاب جوابگوي تمامي نيازهاي مرتبطبا فيزيولوژي تنشهاي
محيطي در گياهان باشد ولي تلاش نمودهايم كه علاوه بر مطالب روز و جديد
مطرح در اين عرصه، از نتايج چاپشده تحقيقات پژوهشگران داخلي نيز استفاده
نموده تا كارايي و تطابق مطالب كتاب بر شرايط محيطي كشورمان بيشتر باشد.
اعتقاد داريم كه اين كتاب منبع مناسبي براي دانشجويان تحصيلات تكميلي
زراعت، اصلاح نباتات، آگرواكولوژي، فيزيولوژي گياهي و بيوتكنولوژي و همچنين
كتاب كمكدرسي ارزشمندي براي دانشجويان كارشناسي زراعت و اصلاح نباتات و
گياهشناسي خواهد بود.
اطلاعات بیشتر
خرید پستی مستقیم از انتشارات
| 
