انتشارات جهاددانشگاهی مشهد

از مقدمه کتاب
سوانح و بحران‌ها اغلب ناگهاني مي‌باشند و درصورت تدريجي‌بودن نيز به بشر فرصت كافي نداده و ضايعات، خسارات و تخريب‌هاي شديد محيطي را به‌دنبال مي‌آورند. به‌طور طبيعي، اولين اقدام انسان در برخورد با بحران‌ها و سوانح، عبارت‌است از نجات و كاهش اثرات واقعه كه باوجود زمان بسيار كم نياز به واكنش سريع دارد. واكنش سريع كه بخش بسيار مهم مديريت بحران را تشكيل مي‌دهد، شامل: شناسايي، ارزشيابي، تصميم‌گيري و اقدامات اضطراري موقت مي‌باشد كه تمام مراحل اين واكنش درزمان بسيار كوتاه حتي گاهي درحد چندساعت صورت مي‌گيرد، البته به‌شرطي‌كه قبلاً درمورد تأمین نيروي انساني، تداركات و تجهيزات ‌پيش‌بيني شده باشد.
در پاره‌اي از اوقات به‌علل مختلف، سوانح و بحران‌ها نه قابل‌پيش‌بيني بوده و نه تمهيداتي براي آن‌ها متصور است. علل عدم‌پيش‌بيني ممكن‌است ماهيت حوادث، عدم‌آگاهي، سطح فرهنگ، فقر و ضعف مالي باشد. متأسفانه تمام اين شرايط در كشور‌هاي جهان سوم و عقب‌مانده جمع و قابل‌لمس است وحوادث و پديده‌هاي بسيارمعمولي طبيعت در اين كشور‌ها بحران‌هاي بسيارعظيم به‌بارمي‌آورند.
آنچه‌از مديريت‌بحران ‌انتظارمي‌رود:
پيش‌بيني و آمادگي برخورد با بحران به‌وسيلۀ ارزيابي احتمال و آسيب‌پذيري، کاهش خسارات ‌و ضايعات ناشي ‌از سوانح و بحران‌ها و عوارض و پيامدهاي آن‌ها، خروج ‌از حالت بحراني و بازگرداندن وضعيت عادي نسبي و ارتباطات اوليه به‌محل و منطقه، و باز‌سازي، ترميم و مقاوم‌سازي نسبت به حوادث، سوانح و بحران‌ها.
بايد اذعان نمود، عواملي كه باعث شدت و وخامت بحران مي‌شوند خود حوادث نیستند بلكه در درجه‌اول زمينه بحران در جامعه يا بخش‌هاي آن‌است‌كه پديد‌آورنده بحران است. اين مورد همان ضربه‌پذيري يا آسيب‌پذيري خوانده مي‌شود كه دربرخي جوامع بسيار زياد بوده و يك حادثۀ كوچك منجربه بحران عظيم مي‌شود. مثلاًً در شهر‌هایي كه اصول كار‌بري اراضي رعايت نشده، ساخت‌وسازهاي مسكوني و عمومي مقاوم‌به‌زلزله نيستند، جامعه براي آمادگي برخورد با حوادث اقدامي نكرده وسيستم‌هاي اطلاعاتي و هشدار حوادث ضعيف و محدوداست، زمينه براي بحران‌هاي شديد ناشي‌از زلزله ‌و ‌سيل بسيار مساعداست. درحالي‌كه دربرخي جوامع قوانين، فرهنگ‌مردم، دولت‌هاو وضع‌اقتصادي باعث شرايطي‌گرديده‌‌ كه‌ حساسيت ‌و‌آسيب‌پذيري ‌به ‌حداقل ‌ممكن‌‌ رسيده‌ وجامعه‌ ‌براي ‌‌مقابله‌ ‌با حوادث ‌و ‌سوانح ‌تمهيدات‌ مناسب ‌در نظر گرفته ‌است. از 40 نوع رخداد طبيعي ثبت‌شده در جهان، 31 نوع آن در كشور ايران به ثبت رسيده‌است. در دهه‌هاي اخير، رخدادها و آثار آن‌ها درتمام جهان سير تصاعدي ‌داشته ‌و علل ‌زيادي باعث افزايش ‌بروز حوادث و تلفات ‌ناشي ‌از آن ‌شده ‌است. ازمهمترين‌اين عوامل می‌توان به ‌شهرنشيني ‌و افزايش تراكم جمعيت در نقاط‌شهري اشاره‌كرد كه عدم‌توزيع آن با امكانات شهري به ‌آسيب‌پذيري جامعه دامن‌مي‌زند.
این مجموعه حاصل تجارب و مطالعاتی است که در چندین بحران در داخل کشور و خارج انجام گرفته است. همچنین گزارش وضعیت بحران‌ها و واکنش های مسئولین، به دقت جمع آوری و مطالعه شده و راهکارهای کاهش ضایعات و خسارات بررسی گردیده است. در برخی از دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی مهم دنیا نیز بررسی های ارزشمندی در زمینه مدیریت بحران انجام گرفته است. این تحقیقات شامل روش های ارزیابی بحران ها، ارزیابی آسیب پذیری، واکنش بحرانها، کاهش تلفات و زیانها و احیاو بازسازی بعد از بحران بوده که نتایج آنها به صورت گزارش در اختیار قرار گرفته وسعی شده گردیده در این مجموعه به طور خلاصه ارائه شود.
این کتاب علاوه بر دانشجویان می تواند مورد استفاده مسئولین اداری، اجرایی و تحقیقاتی کشور که در زمینه بحران خدمت می نمایند، قرار گیرد.

درباره‌ی نویسنده
دکتر نادر بیرودیان متولد 1324 تبریز، تحصیلات

پس از آن دوره لیسانس منابع طبیعی را در دانشگاه تهران با اخذ عنوان دانشجوی ممتاز به سال 1347 به‌اتمام رسانید. وی فوق‌لیسانس هیدرولوژی برف را در سال 57 از دانشگاه آریزونای آمریکا و دکتری معادل را سال 60 در حوزه علوم تربیتی، مدیریت و برنامه‌ریزی ازهمان دانشگاه دریافت نمود و سپس با شرکت در دوره عالی تحقیقات و دکترا در تهران عنوان دکتری تخصصی هوا و اقلیم‌شناسی را به‌سال 1369 کسب کرد.
دکتر بیرودیان علاوه بر سابقه 37 سال تدریس در دانشگاه علوم كشاورزي گرگان، دانشگاه آزاد اسلامي، دانشگاه تربيت مدرس و مركز آموزش مديريت دولتي؛ فعالیتهای اجرایی از قبیل مديریت گروه آبخيزداري، مديریت گروه مديريت مناطق بياباني، مديریت امور پژوهشي دانشگاه گرگان، عضو شوراي دانشگاه گرگان و سردبير مجله علمي پژوهشي علوم كشاورزي و منابع طبيعي این دانشگاه را بر عهده داشته است. وی همچنین جهت تکمیل دانش خود در خصوص مدیریت بحران در دوره های علمی نظیر تكنولوژي آموزش دانشگاه ساسكس انگلستان در سال 1975 ومديريت مناطق سيل خيز در دانشگاه روركي هندوستان شرکت داشته است.
وی علاوه بر دهها مقاله که در سمینارهای علمی ارائه و یا در مجلات داخلی و خارجی به چاپ رسیده است کتابهای زیر را به رشته تحریر درآورده است: اصول مديريت ‌مناطق ‌بياباني(انتشارات ‌رشاد1380، برف و بهمن (دانشگاه ‌امام ‌رضا (ع) سال1383)، مديريت ‌بحران )جهاد دانشگاهی‌ مشهد) سال1385، مهندسي امداد(در مرحله ويرايش علمي)

فهرست مطالب:
1- بحران و انواع آن
2- کلیات و تعاریف مدیریت بحران
3- وظایف مدیریت بحران
4- واکنش در مقابل بحران
5- تحلیل سیستمهای بحرانی
6- طراحی عملیات در مدیریت بحران
7- اجرای عملیات بحران
8- آینده نگری، پیش بینی و آمادگی بحران
9- آسیب پذیری جوامع در حوادث
10- اطلاع رسانی و اعلام هشدار در بحران
11- کاربرد سنجش از دور و سیستم های اطلاعاتی در مهندسی امداد
12- ارزیابی اقتصادی - اجتماعی و سیاسی برنامه های عملیاتی بحران
13- خلاصه اطلاعات مربوط به مدیریت و مشخصات بحرانها

بازگشت