|
از اسطوره تا حماسه
هفت گفتار در شاهنامه پژوهی
تالیف سجاد آیدنلو
با مقدمه دکتر محمدامین ریاحی
چاپ اول اردیبهشت 1386/ از مجموعه آثار دانشجویان/165
صفحه/15000ریال
در پرتو پژوهشهای ایرانشناسانی چون: کارنوی، کریستینسن،
دومزیل، ویکندر، اشپیگل، دارمستتر، هرتسفلد، مری بویس و دیگران، بررسی زمینههای
اساطیری و آیینی حماسه ملی ایران، امروز یکی از شعب و شاخههای مهم و پرتوجه
شاهنامهشناسی است.
صرف نظر از تحقیقات محققان یادشده به زبان اصلی یا ترجمههای آنها، در ایران آثار
دانشمندانی نظیر شادروان دکتر مهرداد بهار، دکتر کتایون مزداپور و به ویژه مقالات
بسیار درخشان و عالمانه دکتر بهمن سرکاراتی زمینهساز و راهنمای اسطورهشناسی
شاهنامه بوده است و پژوهشگران بسیاری با استفاده از نظریات و روشهای آنها به مطالعه
شاهنامه از این منظر پرداختهاند که البته نتیجه کار و میزان توفیق علمی همه آنها
نیز یکسان نبوده است و اسطورهشناسی شاهنامه از انشاپردازی و مکرر نویسی تا مقالات
و یادداشتهای روشمند و نکتهیاب را شامل میشود. مجموعه از اسطوره تا حماسه ? که
نام آن برگرفته از عنوان از اسطوره تا تاریخ (مجموعه مقالات، سخنرانیها و
مصاحبههای مرحوم دکتر مهرداد بهار) است- دربرگیرنده هفت مقاله درباره مسائل
اساطیری و آیینی شاهنامه است که در آنها برپایه این دیدگاه که بسیاری از روایات
اصیل حماسی، خاستگاه و پشتوانه اساطیری دارند به بررسی سابقه، الگو، پیشنمونه و
منشأ اساطیری- آیینی چند شخصیت، بنمایه و عنصر داستانی در شاهنامه و سنت حماسی
ایران پرداخته شده است.
نگارنده این مقالات، سجاد آیدنلو در حال حاضر دانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی
دانشگاه تربیت معلم آذربایجان(تبریز) است و به قلم وی تا کنون 92 مقاله در حوزه
شاهنامه پژوهی در مجلات و مجموعههای معتبر داخل و خارج کشور چاپ شده و یا زیر چاپ
است و همچنین دو کتاب با عنوانهای شاهنامه و ادب عامیانه کردی و پهلواننامه
گرشاسب تالیف کرده است.
از جمله موفقیتها و مقامهای علمی او میتوان به مدال طلا و نفر اول المپیاد
دانشآموزی(سال76)، دانشجوی نمونه کشور در مقطع کارشناسی(سال80)، انتخاب یکی از
مقالات به عنوان مقاله شایسته در دومین آیین بزرگداشت حامیان نسخ خطی، منتقد کتاب
برگزیده حوزه ادبیات در نخستین جشنواره نقد کتاب(سال 83)، دانشجوی نمونه ایران در
مقطع کارشناسی ارشد(1383)، دانشجوی پژوهشگر نمونه استان آذربایجان غربی(1383) و
کتابخوان نمونه کشور در سال 85 اشاره نمود.
مقالات کتاب از اسطوره تا حماسه که هر یک پیشتر در نشریاتی مانند: مجله مطالعات
ایرانی، نامه فرهنگستان، پژوهشهای ادبی، ایرانشناسی(چاپ آمریکا)، نامه پارسی و
آموزش زبان و ادب فارسی منتشر شده است و در اینجا عینا و بدون کمترین تغییر یا
افزایشی بازچاپ میشود.
آیدنلو خود در مقدمه کتاب میگوید: ?یادآوری این نکته مهم با تاکید تمام لازم است
که مباحث این مجموعه را بنابر ویژگی عام پزوهشهای علوم انسانی و خصوصا تحقیقات
مربوط به اسطوره و حاسه صرفا باید در محدوده فرضیه و پیشنهادهای احتمالی تلقی کرد
که ممکن است خود نگارنده یا دیگران با یافتن و ارائه قراین بیشتر و دلایل دیگر به
رد و نقد آنها بپردازند. بیتردید اگر یکی از فرضیات یا مقالات این هفت گفتار
بتواند پژوهنده و منتقدی باریک بین را به طرح نکات و احتمالات دیگر برانگیزد
نگارنده به مقصود نهایی خویش رسیده است.?
دکتر محمد امین ریاحی در مقدمه ای بر این کتاب درباره
آن می گوید: ?مجموعه هفت مقاله دلپذیر آقای سجاد آیدنلو، ? از اسطوره تا حماسه? را
با شوق و لذت خواندم. موضوع این مقالات در تحقیقات ایرانی و شاهنامهپژوهی کمتر و
دیرتر مورد توجه قرار گرفته بوده، ودر نیم قرن اخیر در گوشه و کنار اشارات و
یادداشتهایی منتشر شده ولی در مقالات حاضر موضوع به روش دقیق علمی و به صورت جامعی
بررسی گردیده و راه پژوهش های علمی آینده گشوده شده است.
سجاد آیدنلو محقق جوانی است که از هوش و حافظه و ذوق و دقت قابل توجهی برخوردار است
و در تحقیقات خود با پشتکار و کوشش کمنظیری همه منابع را میبیند و با مراعات اصول
صحیح تحقیق به کار میپردازد و با حداکثر دقت و امانت هر اشاره جزیی را با ذکر منبع
میآورد و مورد نقد و تحقیق قرار میدهد و با استنباط صحیح نتیجهگیری میکند.در
این مقالات، محقق گرامی در راهی نارفته و کمترشناخته قدم نهاده و کلیه مواد و منابع
مربوط را از زبانهای باستانی ایران و اسطورههای هندواروپایی و متون دوره اسلامی و
حماسههای ایرانی و داستانهای عامیانه ایران و ملل همسایه و ادیان مختلف بهدقت
مورد مقایسه و تحقیق قرار داده و حدسهای صائب زده و بهنتایج خردپذیر دستیافته
است. با این کتاب، نهتنها بسیاری از گرههای داستانهای شاهنامه گشوده شده، برخی
مشکلات سایر متون فارسی هم حل شده است. از نگاهی به فهرست منابع کتاب برمیآید که
محقق گرامی هیچ منبعی را نادیده نگذاشته است. زبان نوشتهها هم فصیح و استوار و
دلنشین است.
دکتر راشدمحصل عضو هیئت علمی دانشکده ادبیات دانشگاه فردوسی نیز درباره کتاب
از اسطوره تا حماسه اظهار می دارد: نویسنده در این کتاب در نکاتی تامل و دقت کرده
است که خیلیها زحمت کار کردن روی آنها را به خود راه نمیدهند و روی نکاتی بحث
کرده که از دو نظر اهمیت دارند اول اینکه خوانندگان جوان را نسبت به موضوع کنجکاو
کرده و آنها را به جستجو وامیدارد و دوم اینکه آیدنلو در این کتاب به فرضیه های
تازه دست پیدا کرده است و اگر به این نکته توجه کنیم که بیان فرضیه و اثبات
آن هم به زمان نیاز دارد و هم به اطلاعات فراوان باید گفت که نویسنده کتاب محققی
جستجوگر است که اگر به روال درستی ادامه دهد یکی از امیدهای آینده جامعه فرهنگی
ایران خواهد بود.
فهرست مطالب
یادداشت مولف
مقدمه دکتر محمدامین ریاحی
ارتباط اسطوره و حماسه بر پایه شاهنامه و منابع ایرانی
فرضیه درباره مادر سیاوش
نشانههای سرشت اساطیری افراسیاب در شاهنامه
نوشدارو چیست؟
اسب دریایی در داستانهای پهلوانی
جام کیخسرو و جمشید
ترنج بویا و به زرین(تأملی بر یک آیین ایرانی در شاهنامه)
فهرست منابع مقالات
برگشت
| 