|
| ||||
|
| ||||
|
در كاربرد روشهاي آماري تجديد نظر كنيد!
ما در كشورمان با روشهاي آماري مورد استفاده در تحقيقات كشاورزي در دنيا، فاصله زيادي داريم و در تحقيقات داخل كشور عمدتاً تجزيههاي آماري بههمان صورتيكه 30 تا 40 سال قبل رايج بوده است، استفاده ميشوند. دكتر افشين سلطاني عضو هيئت علمي دانشكده كشاورزي دانشگاه گرگان و معاون پژوهشي اين دانشكده با اعتقاد به نقائص و اشتباهاتي كه در استفاده مناسب از روشهاي آماري در كشورمان وجود دارد به تازگي كتاب تجديدنظر در كاربرد روشهاي آماري در تحقيقات كشاورزي را در اختيار علاقمندان قرار داده است. اين كتاب كوچك به همراه ويرايش جديد كاربرد نرمافزار SAS،و نيزسه كتاب ديگر در همين زمينه كه در حال نگارش هستند مجموعه كاملي را جهت بهبود به كار گيري روشهاي آماري در تحقيقات كشاورزي و جايگزيني روشهاي كارآمدتر تشكيل ميدهند. در زير نظر وي درباره لزوم نگارش اين مجموعه و نيز اشتباهات متداول در تحقيقات آماري را ميخوانيد.
افشين سلطاني: با مقايسه روشهاي آماري به كار رفته در مقالات بينالمللي با مقالات و ساير منابع (مثل گزارشات طرحهاي تحقيقاتي و پاياننامهها) داخل كشور متوجه دو نكته ميشويم. اول اينكه برخي از روشهاي آماري مهم و مناسب در تحقيقات كشاورزي داخل كشور استفاده نميشوند، از جمله مهمترين اين روشها يكي تجزيه رگرسيون است و ديگري روش مقايسات گروهي كه بسيار بيشتر ميتوان از آن استفاده كرد. دوم اينكه از برخي از روشهاي آماري به نحو صحيح استفاده نميشود يا در جاي خود به كار گرفته نشدهاند. اين روشها عموما آنهايي هستند كه در كاربرد آنها اختالف نظر وجود دارد(البته در داخل كشور). در كتاب "تجديدنظر دركاربرد روشهاي آماري در تحقيقات كشاورزي"، سعي كردهام با مثال و ارائه برنامههاي حل مثالها در SAS ، روشهاي فراموش شده (مثل رگرسيون) را توضيح دهم تا خوانندگان با مطالعه مطلب بتوانند در عمل به حل مثالها و مسئلههاي خود بپردازند. همچنين مواردي كه روشهاي آماري به درستي به كار نميروند را با مثال توضيح داد و با استفاده از منابع دليل استفاده نابجا، و روش درست به كارگيري آنها را توضيح دادهام. از جمله موارد مهم بحث شده در اين كتاب برآورد كرتهاي از دست رفته، استفاده نابجا از آزمونهاي مقايسه ميانگينها، استفاده اندك از تجزيه رگرسيون و روش مقايسات گروهي، استفاده گسترده و نابجا از آزمون دانكن، كم بودن درجه آزادي خطاي آزمايش، تجزيههاي پس از آنوا وقتي اثر متقابل معنيدار است، استفاده گسترده و نابجا از طرح اسپليت پلات، كاربرد نادرست طرح اسپليت پلات در زمان و عدم استفاده از ميانگينهاي كمترين توان دوم.
در 90 درصد موارد در تحقيقات كشاورزي تنها از تجزيه واريانس و مقايسه ميانگينها استفاده ميشود، در حالي كه روش مقايسه ميانگينها براي شرايط خاص ابداع شدهاند و آن وقتي است كه تيمارها در آزمايش كيفي باشند(مثل رقمهاي مختلف يا انواع آفتكشها) و نيز داراي سازماندهي نباشد. ولي از اين روش خيلي زياد و گسترده در جاهايي استفاده ميشود كه براي آن طرح نشدهاند. استفاده اتوماتيك از اين روشها باعث ميشود كه محققان از آناليز صحيح دادههايشان منحرف شوند و زواياي مفيد و مهم در دادههايشان را درك نكنند. در مواردي كاربرد اين روشها گمراه كننده نيز هست، در صفحات 23 تا 28 كتاب دو مثال در اين رابطه آورده شده است كه به دليل طولاني بودن از ذكر آنها در اين جا خودداري ميشود. علت عدم به كار گيري روشهاي ديگر يكي عدم شناخت كافي از روشهاي جايگزين است و ديگري سختتر بودن كاربرد روشهاي جايگزين. در اين كتاب سعي شده است به طور مختصر اين روشها توضيح داده شود و مثالهاي متعدد و برنامههاي SAS براي تسهيل كاربرد اين روشها آورده شده است. درباره اهميت كتاب كاربرد نرم افزار SAS در تجزيههاي آماري و لزوم ارائه ويرايش جديد از اين كتاب بايد بگويم نرم افزار SAS مهم ترين و كاربرديترين نرمافزرا آ'اري در تمام دنياست. اين نرم افزرا بسيار قوي و مفصل است و علاوه بر تجزيههاي آماري داراي قابليتهاي فراوان ديگري هم هست كه ميتوان به قابليتهاي گرافيكي آن GIS، بانكهاي اطلاعاتي آ‹ اشاره كرد. راهنماي كامل اين نرم افزرا بالغ بر 10 هزار صفحه است و به زبان فارسي راهنماي آسان براي اين نرم افزرا وجود ندارد. نگارش اول اين كتاب حدود 10 سال قبل مبتني بر ويرايش تحت DOS اين نرم افزرا ارايه شد كه خوشبختانه مورد توجه قرار گرفت و 3 بار چاپ شد. در طي اين 10 سال هميشه با كاربران داخلي اين نرم افزرا در تماس بوده و كاربرد آنرا در كلاسها آموزش دادهام. از سوي ديگر مداوما با منابع و قابليتهاي جديد نرمافزار سروكار داشتهام كه منجر به نگارش دوم اين كتاب گرديد. نگارش دوم مبتني بر ويرايش تحت ويندوز نرم افزار است و در اين كتاب با مثال و بر اساس سرفصل دروس طرح آزمايشهاي كشاورزي برنامههاي SAS براي حل تك تك مثالها و مسئله ارائه شدهاند. اميدوارم نگارش جديد نيز مورد توجه قرار گيرد. در گذشته با افرادي مواجه شدهام كه در طي تحصيل در دانشگاههاي انگليس، كانادا و مالزي از اين كتاب كمك گرفتهاند. علت اعمال تغييرات در كتاب جديد و به ويژه جايگزين كردن GLM به جاي تحليل واريانس يك طرفه و نيز افزودن شرح رويه MIXED چه بوده است؟
رويه GLM تمام قابليتهاي ANOVA را دارد به علاوه قابليتهايي كه در ANOVA موجود نيست. اما اجراي اين رويه نياز به حافظه و زمان بيشتري در كامپيوتر دارد و در گذشته كه كامپيوترها داراي سرعت و حافظه كم بودند كاربرد آن سختر بود. اما اين روزها عموم كامپيوترها از شرايط فني خوبي برخوردار هستند و به راحتي ميتوان از GLM در آنها استفاده كرد. رويه MIXED براي حل مدلهاي داراي اثرات تصادفي و ثابت، هردو طراحي شده است و داراي قابليتهايي است كه برخي از آنها حتي در GLM موجود نيست. در هر دو كتاب فوقالذكر موضوع اصلي، حل مسائل آماري و به كارگيري عملي روشهاي آماري آنهم به طور صحيح بوده است. هدف اين بود كه با ارائه راه حلها در يك نرمافزار رايج، افراد بيشتري بتوانند در عمل از روشهاي آماري مفيد استفاده نمايند. آنچه در دروس آماري دانشگاه در حال حاضر ارائه ميشود بيشتر آشنايي با مباني روشها و حل مثالهاي ساده با ماشين حساب است و عموما فارغ التحصيلان در حل مثالهاي واقعي با حجم زياد داده، مشكل دارند. نگارش سه كتاب ديگر با عنوانهاي "طرح آزمايشهاي كشاورزي با SAS" ، "طرح آزمايشهاي كشاورزي تكميلي با SAS" و "تجزيه رگرسيون كاربردي با SAS" را در دست دارم كه در آن مباحث تئوري و پايه با حل مثالها و تمرينها با SAS ارايه شدهاند و در آينده نزديك به اتمام خواهند رسيد.
| ||||
