مقاله

گزارش

مصاحبه

 نشست ها

زنده باد علف هرز!

مصاحبه با دكتر اسكندر زند

‌به تازگی کتابی با عنوان "علف‎‌کش‌‏ها و روش‌‏های کاربرد آنها" با همکاری 19 نفر از محققان علوم علف‎های هرز کشور و تدوین دکتر اسكندر زند، سيدكريم موسوي و احمد حيدري، توسط انتشارات جهاد دانشگاهی به چاپ رسيد. این کتاب در 18 فصل و به جهت برطرف کردن نیاز به منبع جامعی به زیان فارسی در این حوزه تهیه شده است. پیش از این کتاب "راهنمای علف‎‌ش‏های ثبت شده در ایران" نوشته اسکندر زند، محمدعلی باغستانی، محمد بیطرفان و پرویزشیمی در این مرکز به چاپ رسید و کتاب دیگری نیز با عنوان "راهنماي مدیریت علف‎های هرز" با ترجمه دكتر زند و همكارانش در دست چاپ می‎باشد. دکتر اسکندر زند محقق علف‎‎های هرز  و پژوهشيار مؤسسه تحقيقات گياه پزشكي كشور در گفتگویی به تشریح لزوم چاپ کتاب‎هاي مذكور پرداخت.

وی با اظهار اینکه در ایران ما سم زیاد مصرف نمی‎‌کنیم، بد مصرف می‏‏‏‌کنیم، ضمن مقایسه میزان مصرف سم در ایران با میانگین آن در دنیا گفت: «سالانه در دنيا 3 ميليارد ليتر يا كيلوگرم سم مصرف مي‌شود، به عبارتي به ازاي هر هكتار 8/0 ليتر سم وارد طبیعت مي‌شود. در ايران به ازاي هر هكتار زمين زراعي حدود 7/0 ليتر سم مصرف مي‌شود. آخرين آمار موجود نشان دهنده مصرف سالانه حدود 24 ميليون ليتر سم در ايران است. از اين مقدار، حدود 12 ميليون ليتر علف‌كش‎ها هستند. سهم علف‏كش‏ها به چيزي بيش از 50 درصد مي‎رسد، در بعضي كشورها اين مقدار به 80 درصد هم مي‎رسد.»

او افزود: «اگر ملاحظه كنيد مي‌بينيد كه در دنيا همين مقدار سم مصرف مي‌شود. مثلا در برخي كشورهاي مشابه ما از اين مقدار هم بيشتر مصرف مي‎شود. بنابراين به اعتقاد بنده ما در كشورمان سم زياد مصرف نمي‎‌كنيم، بد مصرف مي‎كنيم. علت آن هم عمدتا برمي‎گردد به كم اطلاعي كشاورزان از انواع سم، پايين بودن تكنولوژي مصرف سم، اطلاع كم كارشناسان از به‌جا مصرف كردن سم و ...

ما در بعضي جاها خيلي زياد مصرف مي‎‌كنيم كه نبايد مصرف شود و در بعضي جاهاي ديگر كه مي‎‌توانيم مصرف كنيم، مصرفمان كم است.
نمونه‌‎ایی از بد مصرف کردن سموم این است که در بعضی از محصولاتمان که به صورت تازه مصرف می‎شوند مانند خیار، خربزه و گوجه فرنگی، نباید سم زیادی به کار رود که متاسفانه مصرف ما بالاتر از حد مطلوب است. در بعضی مناطق آنقدر مقدار سم بکار گرفته شده بالاست که علف‏‎های هرز به علف‌‎کش‎ها مقاوم شده‌‎اند و با مقادیر قبلی، از بین نمی‎‌روند و در نتیجه برای از بین بردن آنها کشاورزان بر مقدار سم می‏افزایند و این یعنی به ‏هم ریختن محیط زیست و واردکردن میزان زیادی از مواد شیمیایی سمی در خاک و آب و محصولات غذایی تولید شده. در مناطق شمالی ایران این سموم از طریق زه شویی وارد آب رودخانه‏ ها می‎شوند.»

دکتر زند همچنین خاطرنشان کرد: «سطح اطلاعات جامعه دانشگاهي ما هم از علف‌كش‎ها كم است، علت این امر اين است كه بحث علف‌كش‏ها از مباحثي نظير آفت‌كش‏ها جديدتر است و حتي اطلاعات مكتوب ما، چه كتاب و چه مقاله بسيار ناچيز است و با توجه به اینکه دانشگاهيان اطلاعات و آموزش‎هاي لازم را براي كارشناسان و كشاورزان فراهم مي‎كنند، در این حوزه كه خود آنها منابع كافي در اختيار ندارند طبيعي است كه افراد غير دانشگاهي نيز از اين مباحث بي‎اطلاع باشند.»
او ادامه داد: «علف‏‌کش‏ها شمشیر دو لبه‎اند یعنی یک وجه خوب دارند و یک وجه بد. در دنیا مصرف علف‎‌کش‎ها از اوایل 1950 شروع شده تا الان، در طی این مدت سبب افزایش محصولات کشاورزی شدند، امنیت غذایی را به بار آوردند، جلوی بسیاری از قحطی‎‌ها گرفته شد. ولی از طرفی معایبی هم دارند از جمله اثراتشان روی انسان، اثرشان بر مقاوم شدن علف‏های هرز و .... این ما هستیم که باید بتوانیم از محاسن یک تکنولوژی بهره ببریم و معایبش را کاهش دهیم. در کشور ما باید با کم کردن مصرف آنها و بکارگیری روش‌های جایگزین، از محاسن آن بهره ببریم. سابقه مصرف سموم آف‎کش در کشورمان به بیش از 40 سال می‎رسد ولی نگرش جدید به علف‏های هرز نگرش نسبتا جوانی است. از منظر دیدگاه‎های جدید علف‎های هرز را نباید از بین برد بلکه باید آنها را مدیریت نمود تا از پی‎آمدهای منفی آنها کاسته شود. ابزار اصلی در مقوله مدیریت، شناخت است و برای پیداکردن شناخت نسبت به علف هرز، اقلیم آنها و روش‏های مختلف مقابله با آنها، باید از دستاوردهای علم جدید بهره گرفت. معمولا خساراتي كه توسط حشرات و انواع بيماريها به محصولات زراعی وارد می‎شود ملموس و قابل رویت است، اما علف‎های هرز مزرعه را حتي قشنگ‎تر مي‎كند و مانند بيماريها و حشرات در کوتاه مدت خسارات قابل مشاهده‎‌ایی ندارند، سالها طول مي‌كشد تا نتیجه ازدیاد علف‎های هرز در مزرعه آشکار شود. علي‎رغم مقدار زياد سمي كه در دنيا مصرف مي‎شود حدود 40 درصد خسارات محصولات كشاورزي به دليل علف‎هاي هرز مي‎باشد.»
این محقق علف‎های هرز درباه اهمیت مصرف صحیح علف‎کش‎ها جهت حفاظت از محیط زیست گفت: « رشته تحصیلی‎ من اکولوژی بود و از اکولوژی وارد حوزه علف‎کش شدم چون معتقدم با وجود اینکه هشدار دادن در زمینه صدمات وارده به زمین و آگاه کردن مردم مفید است، اما اگر بخواهم به صورت عملیاتی به حفاظت از محیط زیست خدمت کنم بهتر است که یک تخصص نزدیکتر را انتخاب کنم و اگر موفق شوم چند درصد از مصرف علف‎کش‎ها بکاهم خدمت بزرگی به محیط زیست کشور انجام داده‎ام. به همین دلیل اثرات زیست محیطی علف‎کش‎ها را مورد بررسی قرار دادم و در مورد آنها کتاب نوشتم.»
دکتر زند افزود: «مدیریت علفهای هرز به منظور مبارزه بیولوژیکی با علفهای هرز انجام می‎شود که این کار در راستای رسیدن به توسعه پایدار انجام می‎گیرد. ما قبلا هدفمان این بود که علفهای هرز را ریشه کن کنیم، اما موفق نشدیم و سپس به مهار آنها روی آوردیم که این کار نیز موفقیت‏آمیز نبود، در حال حاضر هدف را مدیریت آنها قرار داده‏اند. برای این کار باید انواع روش‎های مهار علف‏های هرز را در کنار روش‏های مدیریت آنها تلفیق کنیم تا علف هرز در عین حال که وجود دارد به مزارع ما صدمه نزند. دو روش بیولوژیک و شیمیایی برای کنترل علف‏های هرز وجود دارد که در دنیا 90 درصد تاکید بر روش‏های شیمیایی بوده است، اما گرایش جدیدی در حال رشد است که علف‏های هرز را با استفاده کمتر از مواد شیمیایی و با استفاده از روش‏های بیولوژیکی مهار کنیم، ضمن اینکه از ورود مواد شیمیایی به محیط زیست و عوارض ناشی از این عمل جلوگیری می‎شود، تنوع زیستی علف‎های هرز نیز حفظ شود. مدیریت علف‏های هرز ضمن اینکه مزیت‏های تمام روش‎های قبل را داراست، در درازمدت پایدارتر است و عواقبش برای محیط زیست کمتر می‏باشد.
با مصرف بی رویه علف‎کش‎ها در طول این سالها 190 گونه علف را به علف‌کش‏ها مقاوم کرده‌‎ایم، به همین دلیل بشر به روش‎های بیولوژیک روی آورده. یک دهه است که در دنیا علف کشی با وعده عملکرد جدید به بازار نمی‎آید و همین علف کشهای موجود را در یک سیستم مدیریتی صحیح به نحوی به کار می‎گیرند که بالاترین کارایی را داشته باشد. همین علف کشها به صورت مخلوط درمی‎‌آیند تا کارایی‎شان افزایش یابد، چراکه خسارت آنها به محیط کمتر و تاثیرشان بر گیاهان مقاوم شده بیشتر است.»

وی در ارتباط با پیامدهای اکولوژیکی استفاده از علف کشها گفت: «از جمله معایب استفاده از علف‎‌کشها می‎توان به کاهش تنوع زیستی، ورود مواد شیمیایی مضر به آب و خاک، از دست رفتن منابع طبیعی و سود بیشتر برای صاحبان فن آوری‎های مربوط به علف‏‌کشها نام برد. اما با مدیریت علفهای هرز می‏توان رشد علف‌هایی را که با استفاده از روشهای رایج خوب کنترل نمی‎شوند، کنترل نمود. علفکش‌هایی که به گونه‌‎ایی صحیح انتخاب شده باشند به خود گیاه اصلی صدمه نمی‌‎زنند و فرسایش خاک را کمتر می‎‌کنند، افزایش امنیت غذایی از مهمترین دستاوردهای این روش جدید است ضمن اینکه سلامت مواد غذایی تولید شده نیز حفظ خواهد شد.

او در خصوص کتاب‏ "راهنمای مدیریت علف‎های هرز" که در انتشارات جهاد دانشگاهی در دست چاپ می‌‎یاشد گفت: این کتاب که در آن این ایده پرورانده شده است که علف‌هرز نيز بخشي از سيستم زراعي است و بايد آن را در سيستم طبيعي مديريت كرد، ده بار در دنیا تجدید چاپ شده و ما برای اولین بار آنرا ترجمه کردیم و برای چاپ آن اقدام کردیم. مدیریت علف هرز یعنی آنرا بشناسیم و با آن کنار بیاییم. همچنین دو کتاب "علف کشهای ثبت شده در ایران" -که پیش از این منتشر شده است- و کتاب "علف‌‎کش‎ها و روش‌‎های کاربرد آنها" در راستای یک هدف تهیه شده‎اند و مکمل کننده هم هستند در آن کتاب ما علف‌‎کش‎ها را معرفی کردیم و در این کتاب روش‎های بهینه استفاده از آنها را آموزش دادیم. این کتاب برای استفاده دانشگاهیان و نیز مروجان کشاورزی نوشته شده است. کتاب علف‏کش‏ها و کاربرد آنها قرار است خلاء موجود در کشور را پرکند چرا که هیچ کتابی درباره روش کاربرد علف کشها وجود ندارد و بر اساس سرفصل درسی با همین نام نوشته شده است.»

 

بازگشت