مقاله

گزارش

مصاحبه

 نشست ها

معرفی دو کتاب در مهار مصرفگرایی

درباره کتاب
چقدر کافیست؟ (جامعه مصرفی و آینده زمین)
تالیف: آلن درنینگ

ترجمه عبدالحسین وهاب‎زاده

ارزش کالاهای تجملی که در سراسر جهان به فروش می رسد، اعم از لباس‎های مد روز، ماشین‏های آخرین سیستم و سایر تله‏های ثروت، از رقم تولید ناخالص ملی دو سوم کشورهای جهان فزونی می‎گیرد. متوسط درآمد سرانه جهان، یعنی 5000 دلار، پایین‎تر از خط فقر در آمریکاست. شکاف عمیقی، دارا و ندار را در مصرف مواد از هم جدا کرده است، این شکاف اثرات خودش را بر جهان طبیعت به عریانی نشان میدهد. بهره‌کشی جامعه مصرفی از منابع طبیعی موجب شده تا جنگل، خاک و آب و هوا در معرض تهدید به تهی شدن، مسموم شدن و یا تغییر برگشت‌ناپذیر ماهیت قرار بگیرد.
شگفتا که مصرف زیاد به تعبیر خود بشر نیز یک موهبت آمیخته به مصیبت بوده است. مردمی که در دهه 90 زندگی می‌کردند 4.5 برابر از اجداد خود در ابتدای قرن بیستم ثروتمندترند، اما 4.5 بار خوشحال‌تر از آنها نمی‌باشند. شواهد روان‌شناختی نشان می‎دهد که رابطه بین مصرف و خشنودی یک رابطه ضعیف است. بسیاری از ما در جوامع مصرفی چنین احساس می‌کنیم که دنیای پرنعمت ما به گونه‎ای تهی است و ما، فریفته فرهنگ مصرفی، در تلاش عبثی هستیم که با مادیات برای خود خشنودی فراهم کنیم، خشنودی‌ایی که اساسا یک نیاز اجتماعی، روان‎شناختی و روحی است. البته فقر و بی‎نوایی، به عنوان نقطه مقابل مصرف‏گرایی نیز نه راه حل مشکلات زیست‎محیطی است و نه مشکلات بشر را برطرف می‏کند. این یکی، برای مردم بدتر و برای دنیای طبیعی نیز بدتر است. شاید نیمی از یک میلیارد مردم کاملا فقیر جهان در هزارتوی فقر بوم شناختی و فقر اقتصادی گرفتار باشند. آنان به ناچار و آگاهانه از زمین سوء استفاده می‎کنند و برای نجات امروز خود آینده را فدا می‎سازند.
اگر بی‎چیزی یا ثروتمندی مردم به انهدام محیط زیست منجر می‏شود پس باید دید که چقدر کافیست؟ زمین توان تامین چه سطحی از مصرف را دارد؟ از کجا به بعد است که داشتن چیز بیشتر بر خشنودی بشر چندان نمی‏افزاید؟
اگر قرار است اکوسیستم‎های تامین‎کننده حیات این کره برای نسل‎های آینده نیز باقی بماند، جامعه مصرفی به ناچار بایستی از مصرف منابع خود به شدت بکاهد. این کار تا حدودی از طریق تغییر وضع به سمت استفاده از کالاهای بادوام کم‎مصالح و با کیفیت و تا حدودی نیز از طریق یافتن رضایت‎خاطر در روابط انسانی، فراغت و سایر شیوه‏های غیرمادی میسر است. برای تامین محیط زیستی که بتواند زندگی بشریت را تامین کند در نهایت بایستی ارزش‎های خود را دگرگون کنیم.
در کتاب حاضر نویسنده استدلال می‎کند که جامعه مصرفی، به خاطر خود ما و زیست‎پذیری آینده این سیاره فقط می‏تواند یک دوره گذرا ذر تاریخ جهان باشد، همه پدر و مادرها می‏خواهند که زندگی بهتری به فرزندان خود بدهند، اما بایستی این مساله را درک کرد که این زندگی بهتر نمی‏تواند از اتومبیل بیشتر، کولر گازی بیشتر، غذای یخ‎زده و آمده بیشتر و مراکز خرید بزرگتر تشکیل شده باشد. بهتر آنست که دنیایی را به فرزندان خود واگذاریم که امکان برآوردن نیاز همگان به غذا آموزش، کار مطلوب، سرپناه و بهداشت مناسب در آن گسترش یافته نه اینکه نقصان گرفته باشد. این کار فقط به شرطی امکان دارد که مردم، شیوه زندگی خود را دگرگون کنند. آلن درنینگ کتاب خود را با بررسی هزینه‏های زیست محیطی مصرف شروع کرده و در ادامه راه حل‏هایی را که هم اکنون در برخی نقاط دنیا برای استفاده از رژیم غذایی سالم‌تر، وسایط نقلیه سازگارتر با محیط زیست و نیز مهار ضایعات، مصرف مجدد و بازچرخش مواد مورد بهره‏برداری قرار می‏گیرد ذکر می‏کند. در فصل آخر نیز به پیش نیازهای مهار مصرف‏گرایی می‎پردازد و تاکید می‏کند که مبارزه با آگهی‏های تبلیغاتی، تلویزیون‏های تجاری و مراکز خرید، که به قصد برانگیختن اشتهای مصرف در ما ایجاد شده‎اند، برای همه آنها که می‏خواهند در چارچوب امکانات این کره زندگی کنند، بایستی از الویت بالایی برخوردار باشد.

درباره کتاب
آخرین واحه (آب، مایه حیات)
تالیف: ساندرا پوستل
ترجمه: عبدالحسین وهاب‎زاده، امین علیزاده

برای بسیاری از مردم، ساده است که داشتن آب را امری بدیهی بپندارند، شیر را باز می‏کنیم و آب موجود است، سرد و گوارا و آماده نوشیدن. چنان تصور می‏کنیم که همواره چنان خواهد بود. همراه با انحراف آب رودخانه‎ها به سمت شهرها و مزارع کشاورزی، دریاچه‏ها و تالابها در حال خشکیدن و کوچکتر شدن‎ می‎باشند. همچنانکه کشاورزان برای تامین غذای جمعیت رو به ازدیاد جهان، مجبور به برداشت آب بیش از حد جایگزینی آن هستند، سطح آب زیرزمینی مرنبا فرومی‏افتد. راندمان آبیاری برای سراسر جهان تقریبا کمتر از 40 درصد است. در نتیجه اغلب آبهایی که به قصد کشاورزی منحرف می‎شوند، حتی به محصول نیز فایده نمی‎رسانند. درگیرو دار این اتلاف، شهرنشینان همه جا بر سر حق استفاده ار آب با کشاورزان در رقابتند و به این ترتیب فشار بر منابع محدود آب باز هم افزایش می‎یابد.
به‏جای آنکه برای برآوردن نیازهای روبه افزایش فرد رو به ساختن سدهای عظیم و انحراف آب، با تمام عواقب مخرب زیست محیطی، بهداشتی و اجتماعی آن بیاوریم لازم است تا رویکرد خود در مورد کل مساله آب را مورد تجدید نظر قرار دهیم. راندمان بایستی نخستین انتخاب ما باشد. نویسنده کتاب آخرین واحه، با ارائه مدارک نشان می‏دهد که مصرف آب می‏تواند در کشاورزی از 10 تا 50 درصد، در صنعت 40 تا 90 درصد و در شهرها یک سوم کاهش یابد، بدون آنکه بازده اقتصادی یا کیفیت زندگی صدمه‎یی ببیند.
با ورود به دوران کمبود آب، نیاز به اخلاق جدید مطرح است که در همه کارها مشوق راندمان و حفاظت از سیستم آب باشد. ساندرا پوستل در بخش پایانی کتابش اشاره می کند که بخشی از این اخلاق، قبول وظایف و مسئولیت هایی است که با حق استفاده از آب قرین است، یعنی مسئولیت حفظ کارکردهای بوم شناختی آب، حداکثر استفاده ممکن از هر لیتر آبی که از آبراه های طبیعی گرفته می شود و کمک به دیگران در استفاده از این مواهب.

 

بازگشت