|
جوانبودن علوم مرتع در ايران باعث شده است تا منابع علمي موجود در اين
زمينه بسيار كم و محدود باشد. بهويژه در زمينه اصلاح مرتع، تنها منابع
فارسي موجود، جزوههاي تدريسشده در دانشگاهها، و يا كتابهايي هستند كه
قدمت برخي از آنها بيش از سه دهه است. از طرف ديگر، بخش عمده فعاليتهاي
اجرايي دفاتر مرتع و بيابان در ادارات منابع طبيعي كشور، و بههمين ترتيب
هزينههاي صرفشده اين ادارات، در ارتباط با عمليات اصلاح و احيا است.
بنابراين، يكي از اهداف اصلي تأليف اين كتاب، ارائه يك منبع علمي است كه
پاسخگوي نيازهاي آموزشي دانشجويان كارشناسي، كارشناسي ارشد، دكتراي
رشتههاي مرتع و آبخيزداري و مديريت بيابان بوده ، و راهنماي مناسبي براي
كارشناسان اين رشتهها در زمينه روشهاي اصلاح مراتع باشد.
اين كتاب بهعنوان يك منبع درسي براي دانشجويان مقاطع تحصيلي مختلف در رشته
هاي مرتع و آبخيزداري، مديريت مناطق خشك و بياباني و يك راهنماي كاربردي
براي كارشناسان بخش اجرا قابلاستفاده است. علاوه بر روش هاي متداول در
ايران، برخي روش هاي اصلاح و توسعه مرتع از قبيل آتشسوزي، كنترل بيولوژيك
گياهان مهاجم، كپهكاري زيربوته، تكثير رويشي گياهان مرتعي، جمعآوري آب
بهروشهاي ايمپرينتينگ، چيزلينگ، چالههاي هلاليشكل و روشهاي اصلاح
چشمهها در اين كتاب معرفي شدهاند كه در ساير منابع فارسي اطلاعات بسيار
اندكي درمورد آنها وجود دارد. چندين روش اصلاح مرتع بهصورت الگوهاي پژوهشي
ارائه شده اند، كه قابلاستفاده كارشناسان مراكز پژوهشي و دانشجويان
تحصيلات تكميلي است. در فصل آخر كتاب، نيز روش توجيه اقتصادي طرحهاي اصلاح
و توسعه مرتع در قالب يك مثال الگويي ارائه شده است.
مدیریت نامناسب مرتع سبب میشود تا پتانسیل مراتع در تولید علوفه و ارائه
خدمات اکولوژیک کاهش یابد. عواملی مانند مدیریت نامناسب دام در مرتع، چرای
بیشازحد و خارج از ظرفیت، چرای زودرس، شخم مراتع و تبدیل آنها به
دیمزارها، تبدیل مراتع به اراضی مسکونی، کمتوجهی دولت، و عدمتمایل بخش
خصوصی به سرمایهگذاری، از مهمترین عوامل تخریب مراتع در ایران محسوب
میشوند.
هدف اصلی این کتاب معرفی روشهایی است که با استفاده از آنها بتوان مراتع
تخریبیافته را اصلاح نموده و پتانسیل طبیعی آنها را برگرداند. بحث احیای
اراضی تخریبیافته شاخه مهمی از علم اکولوژی را تشکیل میدهد که اصطلاحاً
اکولوژی اصلاح یا احیا نامیده میشود.
توسعه مرتع عبارتاست از: عملیاتی که سبب استفاده بهینه از منابع موجود در
اکوسیستم مرتع میشود. بهطورکلی، عملیاتهایی مانند توسعه و تأمین منابع
آب شرب دام، احداث آبشخوار و یا آغل، حصارکشی و مدیریت چرای دام در مرتع،
جزء روشهای توسعهای محسوب میشوند. درمقابل، عملیاتهایی مانند روشهای
احیای بیولوژیک (بذرکاری، بوتهکاری، کپهکاری) و روشهای ذخیره نزولات،
جزء روشهای اصلاح مرتع محسوب میشوند. برای بهبود وضعیت مرتع، عملیات
توسعهای بر عملیات اصلاحی مقدم است، زیرا با کمترین هزینه، کمترین دخالت
انسان در اکوسیستم و در مدتزمان کوتاه موجب بهبود وضعیت مرتع و افزایش
تولیدات دام میشوند. عملیات اصلاح مرتع که غالباً کارهای ساختاری را شامل
میشوند، معمولاً زمانی انجام میشود که بهبود وضعیت مرتع به روشهای
توسعهای امکانپذیر نبوده، یا مستلزم صرف زمان زیادی باشد. عملیات اصلاح
مرتع معمولاً در مراتع فقیر و خیلی فقیر انجام میشود، درحالیكه عملیات
توسعه مرتع در مراتع متوسط و خوب نیز قابلاجرا است.
اطلاعات بیشتر
درباره کتاب | 
