انتشارات جهاددانشگاهی مشهد

شما در عصر بوم‌شناسی به سر می‌برید و به حیث یک شهروند بایستی در این مورد چیزی بدانید. طی 30 سال گذشته در اندیشه‌ی بشر پیرامون رابطه‌ی انسان و محیط انقلابی صورت گرفته است. مسائل جامع‌تری را که این انقلاب به پیش کشیده همانا عبارتند از کانون توجه قرار گرفتن نهضت محیط زیست، مسائل علمی کاربردی و علوم محیط زیست. علم بوم‌شناسی آن علم پایه‌یی است که در پس همه‌ی این‌ها واقع است. اکنون موضوع پایداری ورد زبان هر سیاستمدار و مشکلات محیط زیست موضوع معمول در هر روزنامه است.
همان‌طور که برای مهندس لازم است که چیزهایی در مورد فیزیک بداند اکنون برای آگاهی از مسائل پیش روی انسان در تأمین و نگه‌داری محیطش دانستن بوم‌شناسی یک ضرورت است و تلاش این کتاب آن است که خلاصه‌یی از علم بوم‌شناسی را به شما عرضه دارد. اگر دانستید که جهان طبیعت چگونه کار می‌کند برای درک عصربوم‌شناسی، آن طور که هم اکنون پیش روی ما در شرف تکوین است، در موقعیت بهتری خواهید بود و اندیشه‌ی شما از وجدان بوم‌شناختی الهام خواهد گرفت.
در نوشتن یک درسنامه همواره با دو تنگنا رو به روئیم. نخست آن که چگونه مسیر نوشتن آن را از بین دامچاله‌های گذشته و بحث‌ها و هیاهوهای امروز به‌درستی انتخاب کنیم. ما همه دامچاله‌های گذشته را اکنون می‌شناسیم و هر درسنامه و کتاب درسی وظیفه دارد که به برخی از آنها اشاره کند تا مبادا تاریخ به تکرار خود بپردازد. اما شاید همه‌ی ما در شناخت دامچاله‌های کنونی و تشخیص این که کدام یک از بحث‌ها و مشاجرات امروزی بوم‌شناختی ماندگار و کدام زودگذر خواهد بود، به یک اندازه موفق نباشیم. علم نیز همچون اکثر تلاش‌های بشری در معرض هیاهو و بحث و جدل است که تنها برخی از آنها در جهت پیشبرد درک درازمدت ما مفید واقع می‌شوند. دوم آن که نویسنده‌ی درسنامه بایستی کتاب را به گونه‌یی بنویسد که نه تنها دانشجو که استاد او را نیز خوش آید. تلاش من آن بود که این کتاب درخور خواندن باشد و بزرگترین تمجیدی که هر کتاب درسی دریافت می‌کند آن است که دانشجویان آن را جذاب و خواندنی بدانند.
هر فصل این کتاب پرسشی را در مورد چگونگی عمل جمعیت‌ها و جوامع در طبیعت مطرح می‌کند و آن قدر اطلاعات در موردش عرضه می‌دارد که شما بتوانید به‌درستی در مورد آن بیاندیشید. اگر به اطلاعات بیشتری نیاز داشته باشید مراجع پیشنهادی کتاب نقطه‌ی شروع خوبی است. هر فصل با مجموعه‌یی از پرسش‌ها و مسائل به پایان می‌رسد که به‌گونه‌یی طراحی شده که شما را به تفکر در آن مورد وادارد. در پایان نیز یک پرسش کلی مطرح می‌شود که بیشتر برای یک بحث کلاسی مناسب است. بسیاری از این پرسش‌ها عملگرایانه طراحی شده‌اند. نکته‌ی کانونی در مورد بسیاری از تفکرات بوم‌شناختی بایستی آن باشد که “پی‌آمدهای عملی این ایده کدامند؟”
در این ویرایش جدید فصل‌هایی در مورد تحولات جمعیت بیماری‌ها و روابط انگلی و همچنین درباره‌ی سلامت اکوسیستم و اثرات انسانی بر کتاب افزوده‌ام. تلاش کرده‌ام که با افزودن عکس بوم‌شناسان معروف در هر فصل بر تحولات تاریخی بوم‌شناسی تأکید ورزم. علم یک تلاش انسانی است و دانشمندانی که بوم‌شناسی را بر پا داشته و یا اکنون در ساخت آن شریکند خود شخصیت‌های جالب و درخور توجهی هستند که شناخت بهتر آنان اهمیت دارد. در جریان ویرایش کتاب بسیاری از فصل‌های آن و به‌خصوص فصل‌های مربوط به زیست‌شناسی حفاظت، سازمان جامعه و تولید اولیه را وسیعاً مورد تجدید نظر قرار داده و مباحث مربوط به بوم‌شناسی تکاملی و بوم‌شناسی کاربردی را تقویت کرده‌ام. بوم‌شناسی حفاظت یک کانون توجه بر مسائل عملی است که درک بوم‌شناختی بهتری را طلب می‌کند و خود امروزه یکی از نقاط قوت در علوم بوم‌شناختی است. بسیاری از تلاش‌هایی که در جهت حفظ تنوع زیستی می‌شود با مفاهیم سازمان جامعه پیوند می‌خورد که نیازمند اندیشه و تجزیه و تحلیل دقیق‌تری است. بسیاری از فصل‌ها به خصوصیات و صفات بوم‌شناختی و پس زمینه‌های تکاملی آنها مربوط است. بوم‌شناسان چنانچه، در یک گام به عقب از منظر تکاملی به نظام‌های بوم‌شناختی بنگرند برایشان سودمند است. همچنین دانشجویان تکامل نیز از شناخت نحوه‌ی عمل سیستم‌های بوم‌شناختی سود خواهند برد چرا که در غیر این صورت قادر به درک انتخاب طبیعی نخواهند شد. برخی از مسائل و پرسش‌هایی را كه بوم‌شناسان در تلاش خود برای درک طبیعت با آن رو به رو هستند، تحت عنوان گفتارها در بسیاری از فصل‌ها گنجانیده‌ام.
این کتاب تلاش شخصی من در طرح بوم‌شناسی مدرن به عنوان یک مضمون جالب و پویا است. در پس انواع رویکردهای مختلف به بوم‌شناسی مدرن چند مسئله اساسی و معدود نهفته است و من تلاش کرده‌ام که آنها را در این کتاب مطرح کنم. تأکید من به ویژه برمسائل و مشکلات پیش رو بوده و با آوردن مثال‌های متعدد از عالم گیاهان و جانوران به روشن کردن این مسائل پرداخته‌ام. این کتاب نه یک دائرﺓ‌المعارف بوم‌شناسی بلکه مقدمه‌یی بر مسائل آن است. نیز یک بوم‌شناسی توصیفی هم نیست و در مورد بوم‌شناسی سواحل و یا بوم‌شناسی توندرای آلپی شرحی نمی‌دهد بلکه بوم‌شناسی را به صورت مجموعه‌یی از مسائل می‌بیند که نه به سواحل و نه به توندرای آلپی محدود است بلکه به اندازه کافی جامعیت دارد که بتوان آنها را در هر دو محیط مطالعه کرد.
دانشجویان برای درک مسائل بوم‌شناختی نیازمند داشتن پیش زمینه‌یی در زیست‌شناسی و ریاضیات‌اند. آنان خواهند دید که بدون دانستن ریاضیات نیز می‌توان بوم‌شناسی را فهمید اما شرط فرا رفتن از ساده‌ترین سطح تجزیه و تحلیل آن است که ریاضی بدانند. بوم‌شناسی نمی‌تواند پناهگاه کسانی باشد که از ریاضیات بی‌بهره‌اند و از این نظر بوم‌شناسی تفاوتی با فیزیک یا شیمی نمی‌کند. گرچه آشنایی با جبر و آمار و احتمالات برای درک مطالب کتاب مفید است اما ضرورت اساسی ندارد. تجزیه و تحلیل‌های ریاضی گام به گام پیش رفته و با گراف‌ها و منحنی‌ها به تصویر درآمده است و دانشجویانی که نتوانند مسیر ریاضی آن را تعقیب کنند با استفاده از گراف‌ها می‌توانند اساس مطلب را دریابند.
مسائل بوم‌شناسی از سنخ مسائل زیست شناختی است و آنها را نه ریاضیدان بلکه زیست‌شناس حل می‌کند. دانشجویان خواهند دید که برخلاف تصوری که با الهام از منابع دیگر دارند، همه‌ی مسائل بوم‌شناختی حل نشده‌اند. برای حل بسیاری از آنها کوشش آغاز شده و من برای بسیاری از آنچه را که در این جا طرح کرده‌ام پاسخی ندارم. بحث و جدل در بوم‌شناسی معمول است و بخش مهمی از تربیت بوم‌شناسی مشارکت در همین مباحثات و سعی در درک این نکته است که چرا مردم با نگاه به داده‌های واحد به نتیجه‌گیری‌های متقابل می‌رسند.
با تجزیه و تحلیل یکی از این مباحثات دانشجو می‌تواند بوم‌شناسی را بهتر بفهمد. اگر گمان می‌کنید که بوم‌شناسان برای اکثر پرسش‌های محیطی ما پاسخ دارند با نگاه به انواع این مباحثه‌ها شگفت زده خواهید شد.
مباحثه و مجادله نشانه ضعف یک علم نیست و برای درک این مباحثه‌ها بایستی چارچوب آنها را شناخت و دانست که برای حل آنها چه نوع مشاهداتی ضرورت دارد. بسیاری از مباحثه‌های محیط زیستی امروزی ما، نظیر مسئله‌ی تغییرات اقلیم، آمیزه‌یی است از حقایق علمی و تصمیمات سیاسی. واقعیات علمی به خودی خود تعیین‌کننده‌ی سیاست‌ها نیستند اما سیاست‌های محروم از زمینه علمی محکم نیز محکوم به شکست می‌باشند. در مورد بسیاری از مشکلات محیط زیست واقعیت‌های علمی مربوطه هرگز به تمامی شناخته نخواهد شد و با علم به این عدم قطعیت بایستی تصمیم گرفت که چه باید کرد. تصمیمات سیاسی که در این بین گرفته می‌شود بایستی همواره بر نیاز به تجزیه و تحلیل‌های علمی بیشتر تأکید ورزد و بین سیاست و علوم محیط زیست و از جمله بوم‌شناسی، بایستی حلقه‌های پس خور به طور مرتب برقرار بماند.
یک بوم‌شناسی خوب یک بوم‌شناسی کمّی و مقداری است. در پایان بسیاری از فصل‌هایی که کمّی است تعدادی مسئله گنجانیده‌ام چراکه بدون انجام این محاسبات نمی‌توان جنبه‌های کمّی بوم‌شناسی را به‌درستی شناخت. اکثر این محاسبات ساده است اما من بعضی از آنها را به‌عمد ناتمام گذاشته‌ام تا دانشجویان آنها را خود به‌تنهایی انجام دهند.
اگر پیامی در این کتاب نهفته باشد یک پیام ساده است و آن این که پیشرفت در حل مسائل بوم‌شناختی هنگامی پیش می‌آید که از روش‌های تجربی استفاده شود. عادت به طرح این پرسش که “با کدام آزمایش می‌توان به این پرسش جواب داد؟” در حکم اساسی‌ترین وجه روش علمی است که دانشجویان بایستی آن را در خود بپرورند. هرجا که در مورد یک مسئله بحث و جدل باشد طرح این پرسش ما را به کانون آن مسئله خواهد برد.
تلاش شده تا اصطلاحات فنی در حداقل مقدارش در این کتاب باشد؛ نبایستی برچسب زدن با واژه‌ها را با درک واقعی اشتباه گرفت. واژه‌نامه‌ی لغات فنی، به همراه نمایه، در این کتاب برای پوشش دادن به تعریف‌های فنی کفایت می‌کند.
بایستی از همه‌ی دوستان و همکارانی که در جمع‌بندی و شفاف نمودن موضوع‌های این کتاب کمک کرده‌اند تشکر کنم. ]بخش مربوط به قدردانی‌های شخصی حذف شده است: م[. و بالاخره بایستی از نویسندگان واقعی این کتاب، صدها بوم‌شناسی که زحمات کار در آزمایشگاه و صحرا را برخود هموار کرده‌اند تا با مطالعه‌ی موجود زنده مباحث این کتاب فراهم شود، تشکر کنم. شاید حاصل عمر حرفه‌یی یک فرد تنها به صورت یکی دو جمله در کتابی خلاصه شود و ما بوم‌شناسان چنان وام‌دار اجداد اندیشگی خود هستیم که از عهده‌ی ادای دین خود برنمی‌‌آییم.

چارلز کربز

فروش ویژه:

کتاب بوم شناسی را میتوانید با شرایط ویژه خریداری نمایید. دانشجویان در صورت تمایل می توانند مشترکا برای خرید این کتاب اقدام کرده و از تخفیف بالایی برخوردار گردند.

درصورت سفارش تعداد بیشتر از 10 جلد از کتاب بوم شناسی، میتوانید با خرید مستقیم از انتشارات جهاد دانشگاهی مشهد، از 20 درصد تخفیف برخوردار شوید.

راهنمای خرید پستی مستقیم از انتشارات

بازگشت